Türkiye’de Su Verimliliği Belgesi Zorunluluğu: Kapsam, Süreler ve Sektörel Takvim

Türkiye’de su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve su verimliliğinin yaygınlaştırılması amacıyla 27 Aralık 2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Verimliliği Yönetmeliği, su verimliliği sistemlerinin kurulması, izlenmesi ve belgelendirilmesine ilişkin kapsamlı bir çerçeveyi yasalaştırmıştır. Bu yönetmelik, yalnızca gönüllü uygulamaları teşvik etmekle kalmayıp aynı zamanda belirli büyüklükteki kamu, sanayi, tarım ve hizmet sektörlerinde su verimliliği belgesi (mavi ve yeşil seviye) alma zorunluluğunu da getirmiştir. Yönetmeliğe göre su verimliliği belgesi, su verimliliği sistemini kuranlara verilen “mavi” belge ile başlamakta ve belirli süreler içinde daha yüksek standartları karşılayanlara “yeşil” belge olarak devam etmektedir; üçüncü seviye belge olan “turkuaz” ise gönüllülük esasına dayalıdır. 

Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih 27 Aralık 2024 başlangıç kabul edilerek, Ek-1 kapsamında yer alan yükümlülerin su verimliliği sistemlerini kurmaları ve “yeşil su verimliliği belgesi” için başvurularını belirli sürelere uygun şekilde yapmaları zorunlu tutulmuştur. Yönetmeliğin esas amacı; su kullanımının etkin bir şekilde planlanması, izlemesi, ölçülmesi ve belgelendirilmesi ile tüm paydaşlarda su verimliliğini artırmak ve su stresi riskine karşı ulusal düzeyde sürdürülebilir bir su yönetimi oluşturmaktır. 

Belge alma yükümlülüğü bulunan farklı sektör ve faaliyetler için getirilen süreler, yönetmeliğin ilgili maddesinde (Ek-1 kapsamı) açık şekilde ifade edilmiş olup, bu sürelerin yönetmeliğin yayım tarihi olan 27 Aralık 2024 itibarıyla işlemeye başladığı kabul edilir. Buna göre sektörlere göre belgenin zorunlu hale geldiği tarih aralıkları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Bu takvimde belirtilen süreler, su verimliliği sisteminin kurulması ve sürdürülebilir uygulamaların işletilmesi aşamasındaki planlamaların tamamlanması ve belgelenmesi için sağlanan maksimum sürelerdir. Büyükşehir ve büyük ilçe belediyeleri gibi kentsel hizmet sağlayıcılar için başvuru süresi üç yıl, diğer büyük ölçekli faaliyetler için ise beş yıl olarak belirlenmiştir; Bakanlığın uygun görmesi halinde bu süreler belirli durumlarda yedi yıla kadar uzatılabilir. 

Su verimliliği belgesi zorunluluğunun getirildiği sektörler için öncelikli adım, su verimliliği sisteminin kurulması ve Su Verimliliği Bilgi Sistemi üzerinden belgelendirme başvurusunun yapılmasıdır. Bu süreç, su kullanım verilerinin izlenmesi, su kayıplarının takip edilmesi, tasarruf potansiyelinin değerlendirilmesi ve sektörel özel gerekliliklerin karşılanması gibi teknik hazırlıkları içermektedir. Yönetmelik, bu belgeyi alan faaliyetlerin su verimliliği uygulamalarını etkin bir şekilde sürdürmesini zorunlu kılar; ayrıca belgelerin geçerlilik süresi beş yıldır ve bu sürenin sonunda yenileme başvurusunda bulunulması gerekmektedir. 

Sonuç olarak, Su Verimliliği Yönetmeliği’ne göre su verimliliği belgesi alma zorunluluğu, sektörlere göre farklı zaman dilimlerinde yürürlüğe girmiş olup, 2027–2028 aralığı bu zorunluluğun büyük ölçekli kamu ve sanayi faaliyetleri için kritik tarih aralığını oluşturmaktadır. Yönetmelik, su kaynaklarının daha verimli ve sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasını teşvik ederek hem çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlamayı hem de sektörlerde su yönetimi bilincini artırmayı amaçlamaktadır.